Türkiye'de Okuma Yazma Bilme Oranı (1935–2025)
Okuma yazma bilme oranı, bir toplumun eğitim düzeyindeki dönüşümü tek bir sayıyla özetleyen en eski göstergedir. Türkiye'de bu oran 1935 sayımında %19,2 idi; yani nüfusun beşte dördü okuma yazma bilmiyordu. Latin alfabesine geçiş, Millet Mektepleri, zorunlu ilköğretimin yaygınlaşması ve 1940'larda Köy Enstitüleri'nin kurulması ile oran hızla yükselmiş, 1970'te %56,2'ye, 1990'da %80,5'e ulaşmıştır.
Aşağıdaki üç seri, toplam oranın yanı sıra erkek ve kadın oranlarını aynı yıllar üzerinden gösterir. En çarpıcı bulgu cinsiyetler arası farkın seyridir: 1935'te erkeklerin %29,3'ü okuma yazma bilirken kadınlarda bu oran %9,8'de kalıyordu; aradaki fark 19,5 puandı. 2025'e gelindiğinde toplam oran %97,9'a çıkmış, erkek–kadın farkı 2,9 puana inmiştir. Kalan farkın neredeyse tamamı, örgün eğitime hiç girememiş yaşlı kadın nüfustan kaynaklanmaktadır; genç yaş gruplarında fark istatistiksel olarak kapanmıştır.
Öne Çıkanlar
- Toplam oran 1935'te %19,2 iken 2025'te %97,9'a çıkmış; 90 yılda 78,7 puan artmıştır.
- Erkek–kadın makası 1935'te 19,5 puan iken 2025'te 2,9 puana inmiştir; farkın kapanması esas olarak 1970 sonrasında gerçekleşmiştir.
- Kadınlarda okuryazarlık 1935'te %9,8 iken 2025'te %96,4'e ulaşmıştır; bu, yaklaşık 9,8 katlık bir artışa karşılık gelir.
- Kadın oranı, erkeklerin 1935'te ulaştığı düzeye (%29,3) ancak 1960 ile 1970 sayımları arasında erişmiştir; iki cinsiyet arasındaki gecikme yaklaşık bir kuşaktır.
- Serideki en hızlı yükseliş 1960–1970 arasında yaşanmıştır: oran %39,5'ten %56,2'ye, yani 16,7 puan yükselmiştir.
- Okuma Yazma Oranı verisi 1935–2025 dönemini kapsar; son değer 97,90 % (2025).
- Dönem başına göre değişim +%409,9 (19,20 → 97,90).
- En yüksek değer 97,90 % (2025), en düşük değer 19,20 % (1935). Son dönem eğilimi: artış.
Veri Tablosu
| Dönem | Toplam okuma yazma bilme oranı (%) | Erkek (%) | Kadın (%) |
|---|---|---|---|
| 1935 | 19,2 | 29,3 | 9,8 |
| 1950 | 32,5 | 45,5 | 19,4 |
| 1960 | 39,5 | 53,6 | 24,8 |
| 1970 | 56,2 | 70,3 | 41,8 |
| 1980 | 67,5 | 80 | 54,7 |
| 1990 | 80,5 | 88,8 | 72 |
| 2000 | 87,3 | 93,9 | 80,6 |
| 2008 | 91,8 | 96,7 | 86,9 |
| 2011 | 95,1 | 98,3 | 91,9 |
| 2015 | 96,2 | 98,7 | 93,7 |
| 2020 | 97,4 | 99,3 | 95,5 |
| 2023 | 97,6 | 99,2 | 96 |
| 2024 | 97,8 | 99,3 | 96,2 |
| 2025 | 97,9 | 99,3 | 96,4 |
| Yıl | Toplam (%) | Erkek (%) | Kadın (%) | Erkek−kadın farkı | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| 1935 | 19,2 | 29,3 | 9,8 | 19,5 puan | Nüfus sayımı |
| 1950 | 32,5 | 45,5 | 19,4 | 26,1 puan | Nüfus sayımı |
| 1960 | 39,5 | 53,6 | 24,8 | 28,8 puan | Nüfus sayımı |
| 1970 | 56,2 | 70,3 | 41,8 | 28,5 puan | Nüfus sayımı |
| 1980 | 67,5 | 80,0 | 54,7 | 25,3 puan | Nüfus sayımı |
| 1990 | 80,5 | 88,8 | 72,0 | 16,8 puan | Nüfus sayımı |
| 2000 | 87,3 | 93,9 | 80,6 | 13,3 puan | Nüfus sayımı |
| 2008 | 91,8 | 96,7 | 86,9 | 9,8 puan | Ulusal Eğitim İst. |
| 2011 | 95,1 | 98,3 | 91,9 | 6,4 puan | Ulusal Eğitim İst. |
| 2015 | 96,2 | 98,7 | 93,7 | 5,0 puan | Ulusal Eğitim İst. |
Metodoloji ve Notlar
Oranlar, 6 yaş ve üzeri nüfus içinde okuma yazma bildiğini beyan edenlerin payını gösterir; okuryazarlık durumu bilinmeyenler hesaba katılmaz. 1935–2000 arasındaki değerler TÜİK'in "Okuma yazma bilen nüfus" genel nüfus sayımı tablosundan, 2008 ve sonrasındaki değerler ise Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi ile idari kayıtların birleştirilmesiyle oluşturulan Ulusal Eğitim İstatistikleri Veri Tabanı'ndan alınmıştır. Okuryazarlık beyana dayalı olarak ölçülür; bir metni anlayarak okuyabilme yeterliliği ayrıca sınanmaz. Seçilmiş yıllar, uzun dönemli eğilimi göstermek üzere sayım yıllarından alınmıştır; ara sayım yılları (1940, 1945, 1955, 1965, 1975, 1985) seride yer almaz. 1950 sayımında taban 5 ve daha yukarı yaştaki nüfustur; diğer sayım yıllarında 6 ve daha yukarı yaştır. Farklı yayımlarda 15 yaş ve üzeri nüfus temel alınabildiği için oranlar kaynaklar arasında birkaç ondalık farklılık gösterebilir.
- Bu seri otomatik olarak çekilmez; değerler TÜİK'in genel nüfus sayımı ve Ulusal Eğitim İstatistikleri tablolarından ELLE alınır ve elle güncellenir. Son doğrulama 26 Ağustos 2026'da yapılmıştır (2025 verisi 2 Haziran 2026'da yayımlanmıştır).
- Seri iki farklı ölçüm sistemini birleştirir: 1935–2000 arası genel nüfus sayımlarına, 2008 ve sonrası idari kayıt temelli Ulusal Eğitim İstatistikleri Veri Tabanı'na dayanır. İki yöntem arasındaki geçiş seride küçük bir süreksizlik yaratabilir; ayrıca idari kayıt temelli seride yabancı uyruklular kapsam dışıdır.
- 2010 yılı bu seride yer almaz: TÜİK'in kamuya açık ayrıntılı okuryazarlık tabloları o yılı ayrı ayrı vermemektedir. Bunun yerine, resmî bültende yayımlanan 2008 değeri ile tam sayıları yayımlanan 2011 değeri kullanılmıştır.
- 1960 sayımındaki oranın 1955'e göre (%41,0 → %39,5) gerilemiş görünmesi, sayım kapsamı ve yaş tabanındaki tanım değişikliklerinden kaynaklanır; bu nedenle ara sayım yılları seriye alınmamıştır.
- Okuryazarlık beyana dayalıdır; işlevsel okuryazarlık (bir metni anlayarak kullanabilme) uluslararası PIAAC ve PISA gibi araştırmalarda ayrıca ölçülür ve Türkiye'de bu göstergeler daha düşüktür.
- Kalan okuma yazma bilmeyen nüfusun büyük bölümü ileri yaşlardadır ve dörtte üçünden fazlası kadındır.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye'de okuma yazma oranı kaç?
Okuma yazma oranı nasıl hesaplanır?
Kadın ve erkek arasındaki fark neden kapandı?
Okuma yazma oranındaki en büyük sıçrama hangi dönemde yaşandı?
Okuryazarlık ile işlevsel okuryazarlık aynı şey mi?
İlgili Hesaplama Araçları
Bu verilerle kendi hesaplamanızı yapmak için aşağıdaki ücretsiz araçları kullanabilirsiniz.
YKS Net Hesaplama
TYT veya AYT testlerinizin doğru-yanlış sayılarını girin; 4 yanlış 1 doğruyu götürür kuralıyla…
Not Ortalaması (GANO) Hesaplama
Her derse kredi ve harf notu ya da 100'lük not girin; 4'lük ortalamanızı ve ders dökümünüzü…
Harf Notu Hesaplama
100'lük sistemdeki vize-final notunuzu girin; YÖK tablosuna göre harf notunuzu, 4'lük…