Kira Artış Oranı Hesaplama
Türkiye'de kira artışı serbest bir pazarlık değildir: Türk Borçlar Kanunu'nun 344. maddesi uyarınca yenilenen kira döneminde bedel, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksinin on iki aylık ortalamalarına göre değişim oranını aşamaz. Bu sınır hem konut hem de çatılı iş yeri kiralarında geçerlidir; sözleşmeye daha yüksek bir oran yazılmış olması sonucu değiştirmez.
Bu araç mevcut kiranızı ve TÜİK'in açıkladığı 12 aylık TÜFE ortalamasını alıp yeni kirayı, aylık ve yıllık farkı hesaplar; sözleşmede farklı bir oran kararlaştırıldıysa bu oranın yasal tavanı aşıp aşmadığını da denetler. Sonuçta 12 aylık ödeme tablosu ve mevcut kirayla yeni kirayı karşılaştıran grafikler yer alır, böylece artışın bütçenize yıl boyunca yansımasını tek bakışta görürsünüz.
Kira Artışında Yasal Çerçeve ve Üst Sınır
Kira artışının tavanı her ay değişen bir TÜFE verisine bağlı olduğu için burada sabit bir oran yazılmaz; oranı TÜİK bülteninden alıp hesaplama alanına siz girersiniz. Aşağıdaki tablo, hangi sözleşmede hangi sınırın geçerli olduğunu ve oranın nereden okunacağını özetler.
- Konut kirası üst sınırı
- 12 aylık TÜFE ortalaması
- Yenilenen dönemde kira bedeli, bir önceki kira yılında TÜFE'nin on iki aylık ortalamalarına göre değişim oranını aşamaz (TBK m. 344/1)
- İş yeri kirası üst sınırı
- 12 aylık TÜFE ortalaması
- Çatılı iş yeri kiralarında da aynı sınır uygulanır; tacir ve tüzel kişi kiracılar için ertelenmiş olan hüküm 1 Temmuz 2020'den bu yana yürürlüktedir
- Sona eren %25 tavanı
- 11 Haziran 2022 – 1 Temmuz 2024
- Konut kiralarında geçerli olan geçici %25 sınırı 1 Temmuz 2024'te sona erdi; bu tarihten sonra yenilenen sözleşmelerde yeniden TÜFE ortalaması sınırı uygulanır
- Beş yılı aşan sözleşmeler
- Hâkim takdiri
- Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde bedel; TÜFE oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri gözetilerek hakkaniyete uygun biçimde belirlenir (TBK m. 344/3)
- Yabancı para ile kira
- Beş yıl değiştirilemez
- Kira bedeli yabancı para olarak kararlaştırılmışsa, beş yıl geçmedikçe bedelde değişiklik yapılamaz (TBK m. 344/4)
- Oranın kaynağı
- TÜİK — TÜFE bülteni
- TÜİK her ayın ilk iş günlerinde TÜFE bültenini yayımlar; hesapta kullanılacak oran, bültendeki "on iki aylık ortalamalara göre değişim" satırıdır
Formül
Artış Tutarı = Mevcut Kira × Artış Oranı / 100 Yeni Kira = Mevcut Kira + Artış Tutarı Yasal Üst Sınır = Mevcut Kira × (1 + 12 Aylık TÜFE Ortalaması / 100) Yıllık Fark = Artış Tutarı × 12
Yaygın hata, artış oranı olarak TÜİK'in manşet yıllık TÜFE oranını kullanmaktır. Kanunun ölçütü yıllık enflasyon değil, "on iki aylık ortalamalara göre değişim" oranıdır; iki değer aynı bültende yan yana yayımlanır ve enflasyonun yön değiştirdiği dönemlerde aralarında onlarca puan fark olabilir. Enflasyon düşerken 12 aylık ortalama yıllık orandan yüksek, yükselirken düşük kalır.
Nasıl Hesaplanır?
- Sözleşmenizde yazan mevcut aylık kira bedelini girin.
- Sözleşme türünü seçin: konut ya da iş yeri.
- TÜİK'in açıkladığı 12 aylık TÜFE ortalamasını yüzde olarak yazın.
- Yasal tavanın tamamını uygulamak yerine farklı bir oran denetlemek istiyorsanız artış oranını kendiniz girin.
- Yeni kirayı, aylık ve yıllık farkı, üst sınır kontrolünü ve 12 aylık ödeme tablosunu inceleyin.
Örnek Hesaplamalar
Konut kirasına yasal tavan kadar artış
Aylık 20.000,00 ₺ olan konut kirası, 12 aylık TÜFE ortalaması %25 ile yenilendiğinde 25.000,00 ₺ olur: aylık artış 5.000,00 ₺, kira yılı boyunca toplam fark 60.000,00 ₺. Oran yasal tavana eşit olduğu için artış sınır içindedir; yıllık kira ödemesi 240.000,00 ₺ yerine 300.000,00 ₺ olur.
Yeni aylık kira: 25.000,00 ₺ · Aylık artış tutarı: 5.000,00 ₺ · Yıllık toplam fark (12 ay): 60.000,00 ₺
İş yerinde tavanı aşan artış talebi
45.000,00 ₺ olan iş yeri kirasına %35 artış uygulanırsa yeni kira 60.750,00 ₺ olur; oysa 12 aylık TÜFE ortalaması %25 iken yasal üst sınır 56.250,00 ₺ olarak kalır. Araç aradaki aylık 4.500,00 ₺ aşım için uyarı verir: talep edilen oran tavanı 10 puan aşmaktadır. Aylık artış 15.750,00 ₺, yıllık fark 189.000,00 ₺ olur.
Yeni aylık kira: 60.750,00 ₺ · Aylık artış tutarı: 15.750,00 ₺ · Yıllık toplam fark (12 ay): 189.000,00 ₺
Tavanın altında anlaşılan artış
12.500,00 ₺ kirada taraflar %18 artışta anlaşırsa yeni kira 14.750,00 ₺ olur. Yasal üst sınır %25 ile 15.625,00 ₺ olduğundan artış tavanın altında kalır ve geçerlidir; aylık artış 2.250,00 ₺, kira yılı boyunca toplam fark 27.000,00 ₺ olarak gerçekleşir.
Yeni aylık kira: 14.750,00 ₺ · Aylık artış tutarı: 2.250,00 ₺ · Yıllık toplam fark (12 ay): 27.000,00 ₺