Fazla Mesai Ücreti Hesaplama
Fazla mesai, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesine göre haftalık 45 saatlik yasal çalışma süresini aşan çalışmadır ve her saati için normal saat ücreti en az %50 zamlı ödenir. Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında (örneğin 40 saat) belirlenmişse, 45 saate kadar yapılan çalışma "fazla sürelerle çalışma" sayılır ve zam oranı %25'e iner.
Bu araç aylık brüt maaşınızdan ya da doğrudan saatlik ücretinizden yola çıkarak zamlı saat ücretinizi, toplam brüt fazla mesai alacağınızı, bordro kesintileri sonrası yaklaşık net ödemeyi ve yıllık 270 saatlik yasal sınırdan kalan hakkınızı hesaplar. Dört çalışma türünü aynı saat sayısı için karşılaştıran tablo, hangi türde ne kadar ücret doğduğunu tek bakışta gösterir.
Fazla Mesai Mevzuatı ve Güncel Bordro Parametreleri
Aşağıdaki süre ve oranlar 4857 sayılı İş Kanunu ile Fazla Çalışma Yönetmeliği'nden gelir ve bu aracın hesabında birebir kullanılır. Kesinti oranları ile asgari ücret tutarı her yıl güncellenir; çalışma süreleri ve zam oranları ise kanunla belirlendiği için sabittir.
- Haftalık yasal çalışma süresi
- 45 saat
- İş Kanunu md. 63; denkleştirme uygulansa bile günlük çalışma 11 saati aşamaz
- Fazla çalışma zammı
- %50
- Haftalık 45 saati aşan her saat için (md. 41/2); saat ücreti 1,5 katına çıkar
- Fazla sürelerle çalışma zammı
- %25
- Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, 45 saate kadarki çalışma için (md. 41/3)
- Yıllık fazla çalışma sınırı
- 270 saat
- İşyerine değil işçinin şahsına bağlı üst sınır (md. 41/8 ve Fazla Çalışma Yönetmeliği md. 5)
- Serbest zaman karşılığı
- 1 saat 30 dakika
- İşçi isterse zamlı ücret yerine her fazla çalışma saati için kullanılır; fazla sürelerle çalışmada 1 saat 15 dakikadır (md. 41/4)
- Aylık ücretten saatlik ücrete bölen
- 225 saat
- 30 gün × 7,5 saat; bordro ve yargı uygulamasında yerleşik bölen
- Asgari ücretin saatlik brütü
- 146,80 ₺
- 33.030,00 ₺ brüt asgari ücret / 225 saat; %50 zamlı fazla mesai saati 220,20 ₺ eder
- Fazla mesaiden yapılan kesintiler
- %15 + gelir vergisi + binde 7,59
- SGK işçi payı %14 ve işsizlik %1, kümülatif matraha göre %15–%40 gelir vergisi, binde 7,59 damga vergisi
Formül
Saatlik Ücret = Aylık Brüt Maaş / 225 (30 gün × 7,5 saat) Zamlı Saat Ücreti = Saatlik Ücret × (1 + Zam Oranı / 100) Fazla çalışma ×1,50 · Fazla sürelerle çalışma ×1,25 · Hafta ve resmî tatil ×2,00 Toplam Brüt = Zamlı Saat Ücreti × Fazla Mesai Saati Zam Farkı = Saatlik Ücret × (Zam Oranı / 100) × Fazla Mesai Saati Net ≈ Brüt − SGK ve işsizlik (%15) − Gelir Vergisi (matrah × dilim) − Damga (binde 7,59) Kalan Yıllık Hak = 270 − Yıl İçinde Yapılan Fazla Çalışma − Bu Dönemki Saat
En sık yapılan hata aylık maaşı 195'e (haftalık 45 saatin takvimsel aylık karşılığına) bölmektir; bu, saatlik ücreti yaklaşık %15 yüksek gösterir. Bordroda aylık ücret 30 gün üzerinden ödendiği için doğru bölen 30 × 7,5 = 225 saattir. İkinci sık hata, %50 zammı "saat ücretinin yarısı kadar ödeme" sanmaktır: fazla çalışma saatinin karşılığı normal ücretin yarısı değil, 1,5 katıdır.
Nasıl Hesaplanır?
- Ücret girişini seçin: aylık brüt maaşınızı mı gireceksiniz, yoksa saatlik brüt ücretinizi mi?
- Çalışma türünü seçin — fazla çalışma (%50), fazla sürelerle çalışma (%25), hafta tatili veya resmî tatil (%100); sözleşmeniz farklı bir oran öngörüyorsa "Farklı zam oranı" seçeneğini kullanın.
- Bu dönemde yaptığınız fazla mesai saatini girin (yarım saatler için 7,5 gibi ondalık yazabilirsiniz).
- Net tutarın doğru çıkması için bordronuzdaki kümülatif matraha karşılık gelen gelir vergisi dilimini seçin.
- Yıllık 270 saatlik sınırdan kalan hakkınızı görmek isterseniz bu yıl daha önce yaptığınız fazla çalışma saatini yazın.
- Sonuçta zamlı saat ücretini, brüt ve yaklaşık net tutarı, adım adım çözümü ve çalışma türlerini karşılaştıran tabloyu inceleyin.
Örnek Hesaplamalar
45.000 ₺ brüt maaşta 20 saat fazla çalışma
45.000,00 ₺ aylık brüt maaşta saatlik ücret 45.000,00 / 225 = 200,00 ₺'dir. %50 zamla fazla mesai saati 300,00 ₺ olur ve 20 saatlik çalışmanın brüt karşılığı 6.000,00 ₺ çıkar. Bu tutardan 900,00 ₺ SGK ve işsizlik, 765,00 ₺ gelir vergisi, 45,54 ₺ damga vergisi kesilir; elinize yaklaşık 4.289,46 ₺ geçer, yani brütün %28,51 kadarı kesintiye gider. Yıl içinde daha önce 180 saat fazla çalışma yapıldığı için 270 saatlik yıllık sınırdan geriye 70 saat kalır.
Toplam fazla mesai ücreti (brüt): 6.000,00 ₺ · Yaklaşık net ödeme: 4.289,46 ₺ · Saatlik normal brüt ücret: 200,00 ₺
Asgari ücretli çalışanın hafta tatili mesaisi
Brüt asgari ücretle (33.030,00 ₺) çalışan birinin saatlik ücreti 146,80 ₺'dir. Hafta tatilinde çalışılan 8 saat %100 zamla 293,60 ₺'den ödenir; brüt karşılık 2.348,80 ₺ olur ve bunun 1.174,40 ₺'lik kısmı zam farkıdır. Aylık ücretlide tatil gününün ücreti maaşa zaten dahil olduğundan bordroya çoğunlukla bu fark eklenir. Kesintiler sonrası elde yaklaşık 1.679,18 ₺ kalır.
Toplam fazla mesai ücreti (brüt): 2.348,80 ₺ · Yaklaşık net ödeme: 1.679,18 ₺ · Saatlik normal brüt ücret: 146,80 ₺
Saatlik ücretliye 12 saat fazla sürelerle çalışma
Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmiş bir işyerinde, 45 saate kadar yapılan çalışma %25 zamlıdır. Saatlik brüt ücreti 250,00 ₺ olan çalışan için mesai saati 312,50 ₺'ye çıkar; 12 saatin brüt karşılığı 3.750,00 ₺, %20 vergi dilimindeki yaklaşık neti 2.521,54 ₺ olur. Aynı 12 saat fazla çalışma sayılsaydı brüt 4.500,00 ₺ olurdu. Fazla sürelerle çalışma yıllık 270 saatlik fazla çalışma sınırına dahil edilmez.
Toplam fazla mesai ücreti (brüt): 3.750,00 ₺ · Yaklaşık net ödeme: 2.521,54 ₺ · Saatlik normal brüt ücret: 250,00 ₺